ENGLISH/INUKTITUT
traditionandtransition@mun.ca        
    

    

    

    

    

    

IlikKusimmi NunaitTânna Makkovik Pigutsiat Atuaganga Suliagijaujuk

Kaujisattet Ilagengit kamajingita

Carol Gear (Inuit Nunalet Makkovimmi)
Erica Oberndorfer (IniKalautsimajuk Labrador Institute IlinniatitsijillagiuKatausimajuk)

Tânna Makkovik Pigutsiat Atuaganga Suliangujuk pigusimajuk ilinniatitsijillagiusimajunut Kaujisattauninga pigiasittaulautsimajuk 2012-imi. Taipsumani, Residents of Makkovik (Makkovimmiut) nalunaitsilauttut KaujisattaulagijaugiaKajunut sivulliutitaullutik pitjutaujunut ilinganiKajunut Inuit ilageKutigiKattajanginnut pigutsianut, ammalugiallak sivulliutitaullagijaugialinnut sunatuinnanut ikajugajattunut nunalimmiunut. Atautsik tâkkunangat sivulliutitaugiaKasimajunut suliangujuk atuagaulaukKuk katiutiniattumik pigutsiat Kaujimajaugutigijaujunut Makkovimmiunut pigutsiatiuKattajunut amma atuttaugajattanginnut nunalimmiunut.

Novemberami 2017, ikajuttautlutik tâkkunangat PiusituKait amma Asianottauvalliajunut Ikajuttigejunut amma taikkununga Labrador Institute, suliaKavut Makkovik Pigutsiat Atuaganganut pigiasittausimanninganut sivullipâmik. Pitagijangit atugammut ilinganiKajuk tuniggusiangusimajunit 38-inut Makkovimmiunut pigutsialigiKattajunut suliaKaKatiKasimajunut Erica-mik pigiasittauniammat 2012-imi. Tânna atuagak pivalliatauninga tasiugiattauvuk uKautjigiattausimatluni kaunsalliujunut sepausimajunut Makkovimi pigutsialigiKattajunut, sangugiattiusimajuk sunataKaniammangât atuagak pitagijanginnut amma âkKisuttauninga, amma taikkua Kimiggusimajut amma âkKigiattisisimajut atunik allatausimajunut atuagammetunut.

Pigutsiat ilijauKattavut iluanut sunatuinnanut ilinganiKajunut ullu tamât inosigijauKattajunut Makkovimmi. Ilagiallugu ikKanattoninginnut nigijaugiamut amma imittaugiamut, nunivagiak, amma pigutsialiginnik, ikajusimammijuk ottugattauKattajunut sollu iKalunnianimmut, pinasuak, mikigianniak, ingiggak, Kijuttagiak, amma silaligigiamut. Pigutsiat ilangagijaugivut ullusiuKattajunut, allanguak, ulapitsainik, amma pinguagiamullu. AtuniKatsiamagijiullu ilinniatitsigiamut amma iligiamut, atagiamut ikKanattojunut inigijauKattajunut, saputiKagiamut nunamik amma nunalimmik. Tânna atuagak ilautitsivuk allatausimajunut taikkununga pitjutaujunut amma asinginnut, uKâlautigijausimammat taikkkutigona nalunaittausimajunut amma unikkausigijausimajunut uKausingitigut Makkovimmiunut.

Ullumimut, ailipvait allatausimajut Kimiggutausimajut ilaliugutiKasimajunut uKautjigiajet kaunsalliKutinginnut. Ilagiallugit allatausimajut sulia suliagijauvut pijagekasâlittiluta sivullipânganik asiangutitausomik jâringani.

PigutsialigiKattajut tunitsisimangituinnatut atuagaup pitagijanginnik amma pivalliatausimanninganut, tâvatuak uKâlattiulagisimajut pitjutigitlugit pigutsiak Kaujimausinginnik nanitsuatuinnak katimatsuajunut, ilinniatitsitlutik Makkovik inosuttunginnut taikkutigona sugusinut suliagijauKattajunut, allaKatigeKattatlutik KimigguKatigetlutik nenittaumajunut, amma pivalliatitsitlutik naittunik ikKaumajanginnik.

Makkovimiut katimatsuajunut Kaujititsiutinga

Novemberami 2017, Makkovimiut InutuKanga Annie Evans amma InutuKak Nellie Winters KaikKujausimalauttut Kaujititsigiattugiamut taikkunga Hualapai NunalituKait NiKet katimatsuajunut, sakKititausimajumut taikkununga Hualapai AllaKutinginnut, nunangani Peach Springs, AZ (takullugu Erica unikkausinganik, “Labrador Kausikittungit amma Ponderosa Pine-net”). InutuKak Evans ingiggalauttuk ungatânut 5000 km Kaujititsigiattugiamut piusituKannik katitsuituKaKattajunut ottugautinginnik, amma InutuKak Winters atuinnaguttisimajut nipiliuttausimajumik amma tunijausimatluni ilauKatausimanginami. InutuKak Evans amma atjalaummijuk Labradorimi niKinik ilinganiattumut katimatsuaKataujunut aliaginiattanginnik, sollu iKalutuinnak, kimminanut jâmmiliuttaumajuk, amma paungatuinnanit sanajaumajuk, nigijauKatigijautlutik ilanginnut sivullipângusimajumut panitsiat sanajaugiusimajunut iningani Mojave panittonginnatumut iningani.

UKausigijausimajut amma uKâlattiutluni InutuKak Nellie Winters amma pigutsialigijik Marilyn Faulkner Kaujititsilaummijuk Mai 2018-ami taikani Ikajuttigejunut katimatsuaKataulauttunut Pigutsialiginimmut amma kenaujaliugutigijauKattajunut ilinnivigitlugit Pigutsiat. NiKitsaKatsianginnagiamut, namminik kavamaKannik amma piusituKannut Kaujimajaujut, iningani Madison WI. InutuKak Annie Evans ilauKataullagilauttuk Kaujititsigiattutluni uKâlautigisimajamminik katitsuinimmut amma piusituKait maligatsagijauKattasimajunut, amma Marilyn’s nipiliugesimajumik Kaujititsilauttuk takutitsitlunillu apomautigijauKattajunut amma kajusiutigijauKattajunut taikkununga katimatsuaKataujunut ilinganiKajunut pigutsialigigiamut KikKangata Ukiuttatop silagiKattajanganik.

Kaujititsiutik allaKatigettausimajumit AngajukKâmut Barry Andersen amma Kaujisattet ikajuttinganut Charlie Mae Dyson Kaujititaulâttuk sakKititaulâttumut 42-ilâlittanganik katimatsuajunut IlinganiKajunut PigutsialigiKattajunut Vancouver-ami (Mai 2019). InutuKak Annie Evans Kaujititsigiattulâttuk uKâlagiattuluni pitjutigillugit pigutsiak ikKanattumik unikkâgiattusimaliguni tâpsuminga katimatsuajunut.

Pigutsianik Kaujimajaugusingit Suliangujuk Makkovimmi

Tainna Mojave Panittonginnatuk tikilauttut Makkovimmut Augos 2018-ami ikimatlutik Northern Ranger-ikkut nâmmaKitlutik 28-inganik Jâri tamâtt Anâtlet UllusiuttauKattajunut, niugguKatautluni pisimajumit Hualapai Pigutsiatiligijik Carrie Calisay Cannon, sakKititsilauttumut InutuKammit Annie Evans sivungani Novemberami taikangat Hualapai NunalituKait NiKinut katimatsualauttunut ininganit Arizona. Carrie âkKisuilauttuk sutaijajunut suliangujunut ilingattitlugu Anâtlitnut Ullusiujunut, uKâlatlunillu amma ottugattisigalatluni pannittonginnatunejunit pigutsianit, amma katimatitsitluni napâttunit ejaliuttauKattajunut. TujummiKujaulaungituk nigigiattugiamut unnusautillugu sivullipâmmagimmik ottugiutluni puijivinimmik, aKiggivinik, amma illâgusimmik, amma ottuKujautluni isigialiuttausimajumit Lori amma Randy Edmunds-ikonnit. Nakummelauttavut Carrie pijagelaugami taggaliatluni tâpsuminga ilukkuset pigutsianut KaujimaKatigennigijanginnik tautseKatigelauttunut!

Anâtlinut Ullusiunnik pigiasittaulauttuk Takuminattumik Pigutsianut Sâlakumautijunut Makkovimmi, pingasunik ilageKatigetlutik pijagegiamut sâlakumautiKataujunut pigutsiat ivittutânginnik amma allatausimajunut, Inuttitut pigutsiat atingit, amma kajusiutigijautsiasimalaummijuk ikualajut kamatluni Ikijunniatimut AngajukKânganut Barry Andersen. Pitsiasimalauttut piggautigisimajangit taikkununga pingasojunut pitsiaKattajunut ilaget, amma Kuvianattotluni. Nakummek Barry Andersen, Marilyn Faulkner, amma Charlie Mae Dyson sivukkatiutsiasimammata amma sakKititsigunnalaummata.

Asigiallait pigutsianut Kaujimajaujut piniannigijausimajut Makkovimmi taipsumani 2018-ami, ilautitsivuk Kaujititsiutinnik pigutsianut amma ulapitsainikkut DHSD Inutukait Kitigalitsiutitauniammata Mai-mi, amma pigutsiat unikkausingit Makkovik UKâlagiutsagiamut Aullâsimapvingani Joli-mi.

Nenittausimajut

Ilinniagiallagumaguvit pitjutigillugit Labradorimi sennâlunnik amma nakit pisimammangâmmik, takuniagajakKusi namminittinik Them Days allatausimajunut taijamik “Sennâluit Labradorimit” (2018, 5-10). Suli angiggami sanajaumajuk sennâluit mamattunga suli tamânevuk kinatuinnak uKagunnapat sivullipâmmagimmik taijaulautsimanninganut sennâluit Angijop Nunangani! Mânnamunut, sivullipâmmagimmik taijaugiusimajuk 1847-ami.

Asigiallait nenittausimajut suliagisimajattinik taijaujuk, “Pigutsiat iningani ‘Imappet Ilinganigijangit’: Aivigijausot Kaujigiamut Pigutsiat amma IKalunnianik Makkovimmi, Nunatsiavut (Labrador, Canada)”, nenittausimajumut taikkununga Kaujisattilagijiujunut Pigutsianut (2017). Tânna allatausimajuk allaKatausimajuk Makkovimmiumik piguttuligijimmik InutuKak Nellie Winters amma Nunalet Apvitattinga Carol Gear, amma pitaKammijuk Inukulunnik allanguattausimajunut taipsumunga InutuKammut Winters. Ilagiallugullu KimigguKatautluni allataumajuk tuniggusiagijautluni katitsuinimmut ottugattauKattajunut omajunut atjigengitonut iluanemmijuk tunijaumajumut.

Pijugitsiamagivugut uKagiamut tainna piguttunut pigutsiatiligijiuKattajut InutuKak Nellie Winters atuagaKalâttuk nuititaulâttumut 2020-mi taikkununga Inhabit Media, namminigijaujuk nenitsiligijet kampaniujuk suliaKapviKatlutik Iqaluinni. InutuKak Winters-iup atuaganga ilinganiKajuk ikKaumajanginnik sivunga jârigilauttanginnut Okak kangitlungani amma atuKatasimajanginnik aullatitauKattatluni ilinniaviliagiamut paipvini. Tainna atuagak pitaKalâttuk atjinguanik allanguasimajamminik InutuKammik Winters, amma nuititaulluni Inuttitolluni amma Kallunâtitolluni. Kittaingatsiamagivugut sakKititsigiamut tâpsuminga sakKilâttumut atuagammik!

Suliangujut