ENGLISH/INUKTITUT
traditionandtransition@mun.ca        

Atuatsijuk Kaujimajaujunut Piguttunut

Carol Gear Makkovimmiuk, Nunatsiavut ikKaumavut pigutsatluni Labrador Taggâni Satjugiami amma takutluni taijanik irises sitjaup killingani. Anânsianga tikkuatunginnaKattalauttangit amma KaujimakKujitluni KinijanginnaKattagialik, tâvatuak attulugatik attutausaigaisonik piguttunik. “Kaujijauguvit tâkkuninga pikusimallutit, sollu tillisimavutit piulimatsivialummik,” Gear ijugalâjuk. “Kaujimalauttut suguset tâkkuninga pitanginnapata pitaKagunnaigajakKuk asingit aliagisongullugit.”

Gear uKajuk unuttumaget asiangusimajut avatittini amma Kanitangani Makkoviup taimanganit niviatsiangulaugaminit, amma takujaulautsimalugunnaitut tamakkuninga piguttunik. “Tapvani aujak pisutlunga imaup saniani paniganik ilaKatlunga napvâlauttavut atautsik iris-ik. Anânsiaga uvannik ilinniatitsilaungipat uvannik tâkkuninga Iris-ngunigâttanut, paniga takugajalautsimangituk tâpsuminga piguttumik, amma pivitsaKagajangituk iligianga tânna pitjutigillugu.”

Tâkkuninga ilagegutiKagiamut akungani piguttunut amma Labrador Inunginnut nunaKajunut Makkovimmi Kaujisattik Erica Oberndorfer Kaujisalauttut Ilinnianiagami nalunaikkutattâgiamut. Mânna Oberndorfer, tapvani jârimi PiusituKait amma Asianguvalliajut ilinniaKatigijamminut Labrador Institute-ikuni, suliaKaKatiKajuk Makkovimmiunut Kaujimajamminik atuagaliugutigillugu ilingattilugu nunalimmut. “sanajavut tânna atuagak inuit atusonguKattaniagamik Kimiggulugullu atautsikut katingaKatigetillugit. Atâtsiangujut/Anânsiangujut Kimiggusongujanga tânna atuagak ingutamminut ilaKalluni amma sunataKalluni ilonnait sivunittani aliagigajattanginnik; atuagak pigutsianut takunnâtuinnangitumut, tâvatuak kanuk inuit amma piguttut ilageKattamangâmmik, “ uKajuk Oberndorfer. Nunalinnut katimatitsigalakKâtilluni, inuit Makkovimmit isumajâlilauttut tamanna piunitsaugajattuk atulluni ilisimajamminik.

Tânna atuagak Kaujisalangajuk ilaget inigiKattasimajanginnik, Kanuk Inuit inoKattasimammangâmmik, amma pitjutigijangit piguttut taimailingasimajunut, amma suli taimailingajunut, ikKanattojut ullumi ullumut inosigijaujunut Makkovik Inunginnut. “AtuttausonguKattalâttuk, tamâginnut inunnut unikkâsongugiamut ilagijamminut, amma inosuttut ilinniavigillugit, pigutsianutuinnaulungituk, tâvatuak pigutsianut ilonnânut pitagijanginnut ilagijamminut’ inosinginnut, uKajuk Oberndorfer.

Pigutsiat ilijauKattavut inosigijanginnut inunnut Kanutuinnak sollu jâmmiliugiamut nunalet paunganginnit, ejanut, tauttuliugiamut, sanagiamut Kijunut piKutsainut. Atautsik takunnâluasimajanga Oberndorfer-iup piluattumik Kanuttogutigisimajanga ilinganiKajunut iKalunnianik amma pigutsianik. Inuit sanaKattasimajut taijamik killik, upvalu kisammik sanajaumajumut ujaganut amma pingimmut, nulualigitlutik atutlutik Kisittotinik mikKutinginnik, amma isigitsialiutlutik atutlutik paungaKutinnik. “kajusiutiKaguvit Kaujimajannik, asigiallait (sollu iKalunnianik) pigutsiat pisot, sollu iKalunnianimmut atuKattajasi KikKuat pukusimajannut nuluannit amma amiakKugijaujut iKalummit pigutsevigitlugit piguniammata sennâluit piunitsamik,” uKajuk Oberndorfer.

Ilingajumut Carol Gear pitjutiKaluattuk piKutinginnik Kaujimajaujunut inuit aniggagijanginnut, sunakiak inuit Makkovimmi takuKattangitanginnik taimâk pinginnaKattamata unuttuni jârini Kângisimajuni. “MalugiKattangitatit tamakkua ataKatigejut ullutamât suliagijauKattasimammat, kajusituinnaKattasimajut piniannigitlugu,” Gear uKajuk. “PitjutiKajuk nukKakattagiamut amma malugusuKattagiamut sunataKammangâtta amma nakugillugit pigijavuttinut tamânenginnaniakKongimata.”

Gear uKajuk Makkovik asianguvallialittuk. Tânna nunalik angillivallialittuk, paungaKautet ininganottaulittut pivalliataujunut, nutât omajuit sakKivallialittut, amma nutaungituni piusituKait puiguttauvallialittut. “Jârini Kângisimajumi asiujisimalikKugut unuttumaginnik InutuKannik amma unuttumaget inuit suliaKasimajut pigutsianut amma atusimajut pigutsianik inosigitlugit, ” uKajuk Gear. “InutuKait angutet aniKattalauttunut pisigunnangitunik taijanik fibreglass umianik, taimaimmat imminik Kijunik kaliKattalauttut amma namminik umialiuKattatlutik. Taikkuningagalak asiujiliKugut; inuKavuk ikittunik satjugiami taimâk pisongujunik”.

PiusituKavinet kajusiutigijauKattalugunnaitut, piusituKagivut kajusiutijunut takutsaungitunut. Piusijautuinnatut atuniKatsiamagittunut ullumituinnak inogasuagiamut malugiKattangitavuttinut.

“Inuit atuKattajut (pigutsianik) asiKangitunut tâvatuak kingulligijaujut asinginnut inunnut,” uKajuk Oberndorfer. “ImmaKâ taimaimmat ilangani nunalimmut aiguvit, taikanimiungungikuvit amma apigiguvit una sunamut atuttauKattamangât, ininganotsituinnagajattuk inunnik kiugunnangiumatlutik. Tapvungatuinnak apigiguvit uKumaitsagajattut kiugasuatuinnagiamut. Tâvatuak Kaujiguvit inunginnik amma uKâlaKatiKaguvit itlukkijâtsiatumik avatiKallutit – kisiani taikkuninga unikkausinnik tusagajakkutit pitjutigillugit atuKattajanginnik inuit.”

Una tatamiutigisimajanga Gear una Oberndorfer kamaginginnagiangit inuit apitsusimajanginik KanuitsaKunnagit piniannigijaujunut piusigijaujumut, amma uKautigiattulugit napvâsimajamminik. Ilonnangit Kaujisasimajangit tigumiattaujut nunalet piulimatsevingani. Tâpsumunga Gear, Oberndorfer sunautitaulittuk nunalimmi. Pulâgianginnatuk, sâlakumautiKattajuk puitjugattuKalimmat jâri tamât ullusiuttauKattajumut anâtlet ullusiupvingani, upvalu tutsiaKattajut pitjutigitlugit pigutsiat tutsiagalattuKalimmat. Gear tatamijuk paitsisiaKattamat Oberndorfer amma sanasimatsiasimammat ilannâliugiamut inunnik ilonnâni nunalimmi. Natsalâttuk oranginik amma kâfe immunginnik Makkovik niuvipvinga nungotsipat, upvalu atjinguannik tikititsigajattuk iniggasimagijamminut.

“Ilonnatik Kaujigatsait tamânejut, amma tamânegialet,” uKavuk Gear. “Unuttumaget Kaujisattet tikiKattajut amma atautsituinnamik apitsuKattajut amma isumaKaniatlutik ilonnanginnik pitaKagettut. Aullaniatlutik amma siagugiangulimmat taimângungituk allaKutiliusimajut. Tikitainnatut, Kaujigatsatâjut, amma aullaKattajut Kaujititsilugatik nunalimmiunik. Erica taimâtsiak pijuk.”

Oberndorfer suliaKaKatiKagasuajuk Makkovimmik aggâgu sanagiamut nunalet pigutsiat atuagaganganik. KanuttogutiKajuk ikajulânninganik inunnik ilitatsigiamut amma ullusiullutik ilinganiKajunut ilikKusinnik, atjigijaungitumik, amma iligenimmut piusigijaujumut nunatsualimâmi.