ENGLISH/INUKTITUT
traditionandtransition@mun.ca        

Labrador Kausikittungit amma Ponderosa Pine-net

Makkovimiut InutuKangit ilaukKujauvut sakKititsigiamut piguttunut KaujimajatuKanik Hualapai NunaKakKâsimajuit NiKinginnut katimanimmi Arizona-mi

KaikKujausimajuk ilijausimajuk omunga: Erica Oberndorfer, Ilitagijaugutilik Ilinniavimmit, Labrador Institute

Akunganelluni Labrador Immapiani amma Moraviat Napâttunginni, tânna Inuit Nunanga Makkovik nunagijauvuk ullu tamât inosik pitaKammagikKuk piguttunik. Tâkkua Kausikittuk, Killagittuk amma pingik napâttuit Kanitangani Makkovik iniKattisivut aKigginik amma amilinnik, konni tâlutsitlutik ânatlinik amma kavisilinnik, amma illunik kiappalutitsiKattatlutik ukiutigut. Paungait, kimminait amma kigutanginnait piguKattavut Kikittani amma ujagani pigupviujuni, appet amma marshberry-nigâttat piguKatavut imatsugalani, amma tagiummiutait pea-ngunigattait amma tulligunnait pigutsiavut sitjami tagiup killiani.

InutuKak Annie Evans amma InutuKak Nellie Winters pisimalikKok Kaujititsinimmik Kaujimannigijaminik piguttunik anginingani inosegita. Makkovimmi, pigutsaisimajok sugusimminik amma ingutamminik ilitatsisongugiamut piguttunik angiKagijamini, atusongugiamut tamakkuninga piguttunik, amma paigisogillugit. Aunt Annie amma Aunt Nellie tunitsiKattavok pivitsaminik amma Kaujimannigijaminik piguttunut ilinniatitsigiamut suliagijaujunut ilingatillugit inosuttunut Makkovimmi, amma uKautjigiagiKattatlutik pivalliatitsijinik sakKititaunninganut Makkovimmi Piguttunut Allataujumut, PiusituKaujuit + Asianguvalliajuillu kenaujaKattitaujuk suliatsak kamatsiatumi katitsuigiamut Makkovimmiut piguttunut Kaujimannigijanginnik ilijaulâttunik nunalet allaKutinganut.

Tapvani Novemberami, Aunt Annie amma Aunt Nellie ingiggalâkKok Kaninginitsaujumut 5000 km pimmagittojumut KaikKujausimanimminut taikkununga Hualapai SuliaKapvingata IlikKusiliginimmut PivianattuKutinginnut ilinniatitsigiallalutik asiminik sunat pimmagiummangâta pigugunnatuit Makkovimmi. KaikKujausimallutik uKâlagiamut NunaKakKâsimajuit NiKingit pidjutigijautillugit katimanimmut ingiggatitaujumut Hualapai Tribe, taggami Arizona-mi, apigijausimajok atuinnaguttisijimut amma piguttuligijimut Carrie Calisay Cannon sakKititsigiamut Kaujimajamminik Labradorimi piguttunut amma niKijatuKanik katitsuigiamut piusiujunik pinasuaKatigeKattajunut. Ilanginni pidjutigijaulâttuni Aunt Annie amma Aunt Nellie atuinnaguttilauttok uKâlautiKagiamut jâriup nalliutipvingani piguttuit katitsutaupvigiKattatanginnik, piulimattaugusinginnik, atuinnaguttitaugusinginnik amma tamatsumunga atuttaugialinnik, sulijutsaniKanikkut katitsuinimmut piusituKaujunik, piguttuit sananguataumajut, amma ilikKusimmi piusituKait ilautillugit aittuiKatigeKattagiamut katitsutaumajunik. Asingagut, Aunt Nellie amma Aunt Annie ilinianiakKok sutaijattunik suliagijausimajunik Hualapai Piguttuliginimmut Inosuttut Pivitsaugijaujumk, mânna atuttaulittuk 12 jâringa katiKatigetitsiKattanimmut InutuKanik amma inosuttunik akKutigijautillugit nunami piguttunik Kaujimannigijaujunut pivitsagijauKattatut.

Piguttuit—amma ilonnatik ikajutsiKattatangit—omatitsigunnatut, uKajuk Aunt Annie: “Kausikittuk atuttausok akullisanut âkKiuminattunut amma imigatsanut, MamaittuKutik (Labrador tea) atummagikKuk Kuittunimmut. Paungait atuluaKattatavut piguKattatuni niKitsani. Uvagut atuKattalaukKugut piguttunik tauttutâgutiliugiamut niuviviKakKâtinnagu tamâni. Uvagut isigitseKattavugut iKalunik paungait idjunganut, amma uvagut atuKattamijavut isigitsegutittini. Uvagut Nalliunisiupvitini Ulluit pimmagiuvut amma ingiggatitaunginnatut, sollu Ânâtlet Ullunga. Ānatlet amma iKaluit amma ilonnatik niKijait pigijaugiaKavut niKitsatinut amma omagiamut.” Aunt Nellie, sananguatillagik Nunatsiavummi, ilagiatsivuk piguttuit sakKitisijut mamattumik amma takuminattumik inosimmut uKattaugunnasiangitumik: “Piguttuit, KaumaumititsiKattatut inigijaujumik, piluattumik inutuKaujunut. PiguttuKangipat, pitaKagajakKuk takuminangitunik [...] Piujovuk takugiamik piguttunik nunami. Allat ukiatsâmi tauttungit, takuminattovut ukiatsâmi. TakuminattoKattatut Kunuliligalualimmata.”

Tâkkua Hualapai imminik taigusiKavut “Inuit Takijuni Pine-nini”. Hualapai uKausingani, Hwal tukiKajuk ponderosa pine, amma Pai tukilik inuit. Tânna atik Hualapai uKausiKavuk songujummagimmik tatiKatigegutigijanginnik piusigijaujumi akungani Hualapai Tribe amma tâkkua ponderosa pine-net inigijaujumi. Kaningitumegutigaluattilugik, tâkkua Hualapai nunagijanga amma Nunatsiavut ilingautivut pimmagitoKutiKanimmigut piguttunik inosinginni inoKatingita. Aunt Nellie sakKititsivuk piutsalaginnik piguttunik ilonnainut inunnut atuttauKattavuk, nakituinnak pigaluagutta: “Ilonnata piutsavugut piguttunik, piluattumik jârikKutusivallialigatta. Nanituinnak inuit piutsajut piguttunik.” PiutsaKatigenik piguttunik piujovuk pigiasigiamut âkKisuigiamut nutâmik ilageKatigegusimmik akungani inuit.

SakKititsinik nutânik ilingautinnimik atuKatigennikut piutsanimmik piguttunik sunaujuk Aunt Nellie, Aunt Annie, amma asingit Makkovimmiut suliatsaKasimavut tapvani jârimi. Mai-mi, Aunt Annie amma Aunt Nellie KaikKujausimavok uKâlagiamut InutuKait UKâlaninginni ammatauningani 40-ngani Jâri Tamât katimannigiKattatangani katingajuni Piguttuliginimmut, Montrealimi. Aunt Nellie uKâlautiKalaukKuk nunaliujumi inosimmik inolipvigisimajammini Okaup kangitluani, amma attuinigisimajanganik notitaunnigijausimajop Okaup kangitluanit, Nutâk amma Hebronimit inuit ilingautigijanganik nunamut amma atunit ilagegusigijanginnilu. Tâkkua InutuKait uKâlaKatigennigiKattatangit atuinnaguttitaulittut allatauKattatumut Piguttuliginimmut Allataumajunut pikKujaulutik allatinginnut. Aunt Nellie amma Carol Gear, Nunalimmi Kaujimatitsijik SuliaKattik Makkovimmi, allaKatigesimavok atuagatsamik ilingautinginnik akungani piguttuit amma ogganianik Makkovimmi ilingattitautsiatumik AllatauKataunik Piguttuliginimmut, ilautillugit allanguasimajangit Aunt Nellie-iup. Todd Broomfield Makkovimmiuk mânâgulak apitsutausimalaukKuk Canadian Geographic-kunut Kaujimallaginninganut piguttunik Kaujititsiutinnik akunik inuit iniKasimaninginnik Kanitangani Makkoviup.

Immigolingajunut amma katingajunut, tamakkua ottugasuagutigijausimajut uKautiKagiamut unikkausiliusimajanginnik Makkovimmiut amma piguttuit sakKititsilikKut nutânik Kaujigumajunik itininganut inuit-piguttuit atunniKaningit Makkovimmi. Kaningitualovuk ingiggagianginnut Aunt Annie amma Aunt Nellie iliniatitsigiamut Hualapai NunaKakKasimajuit NiKinik katimannimut – taimaigaluatillugu ilonnangit ilinniatitsiutingit atugiaKalângitangit tikitainnalutik. Sollu Aunt Nellie uKasimalaummat sivungani katimanitsaup Montreal-imi, ilanga pitjutigisimajanga ilaugiamut takutitsigiamut ingutaminik, “Ilonnâgut inosigijasi ottugiaKavusi nutânik, nukKalautsimagasi iliniasainagiamut.” Iluagut piguttunik Kaujimannigijâgik amma tâkkua katsungaigutiKanneginnut atuttautitsigiamut, Aunt Annie amma Aunt Nellie sakKititsivok summat InutuKait ilinniatitsijiummangâta uKausimigut amma piKattatamigut.