ENGLISH/INUKTITUT
traditionandtransition@mun.ca        
    

    

Kaujititsinik kinaunimmikSanavallianik Nunalinni Ikajuttigejunut: Nunatsiavut inukululiunnik

Mai 2018

KaikKujausimajuk Kangattagaliusimajuk omunga: Katie Donlan, Susan Kaplan, amma Genevieve LeMoine, tâpsumangat Peary-MacMillan Ukiuttattumi Piulimatsivinganit

Tapvani Mertz-imi tânna Peary-MacMillan Ukiuttattumi Piulimatsivinga niuggugiasilauttut nunalinnut Nunatsiavummi piggagasuatlutik pivalliagiamut ikajuttigennimik suliatsamik Kaujisagiamut amma ullusiugiamut atjiKangitumik inukululiuKattajunut piusituKannik ilinganiKajunut Labrador Inunginnik. Ukiuttattomi Piulimatsivinga suliaKattingit ingiggalauttut Nainimut atjinguaKatlutik piulimatsiviup piulimatsisimajanginnik taikkuninga 75-inik inukululiuttausimajunut amma KaikKujisimammijut inunnik atuKatiKagajattunut isumatsasiuttausimajunik pitjutigillugit ikajuttigegajattunut suliatsanik takugumagajakKotanginnik pivalliataugajattunut atutillugit inukululiuttausimajunik. Tamakkua sivulliusimajuk unuttunut sakKilâttunut katimagatsanut pisimajunit atjigengitut Nunatsiavut nunagijanginnit. Tânna Ukiuttattumi Piulimatsivik KanuttogutiKajut pigumatlagajanninginnik nunalimmiut ilauKataugiamut piulimatsiviup pivalliagasuattaminik Kaujisannimik suliagijaugajattumik tugâgutiKajunut allaKutiliugiamut Nunatsiavut takunnâjanginnik tâpsumunga takuminattumut, sanalluangujunut piusiKalluni takutitsiKattajunut.

Tamakkua inukululiuttausimajut iniKajunut Ukiuttattumi Piulimatsivingani sanajausimajut Nunatsiavut nunagijanginnit jâringinni KikKangani-twentieth-ini. Unuttumaget piusigijangit mikijolauttut inukuluit (little people) amma sanajaumatlutik sollu silametlutik mitsutausimatlutik allagutinnut, sâmmiutanut, sâmottauKattajunut, allagutinnut, amma sailitannut. Tamakkua tauttuluvinilet takugatsait pitaKatlutik inukulunnik ilautitsijunik sunatuinnanik pinianniKajunut sollu situganguajut KakKami, kamajut pigutsianik, sanajut aputimmit angutinguanik, ilauKataujunut tetunguagiattujunut, ullajut atsarikitânik, amma pinasuajut nanunnik, tunuanejunut Labradorip nunanginni amma piKalujannik.

Taipsumani Mertz-imi nunalinni katimatitsiniammata Nain-imi, inuit uKâlautiKalauttut takugatsanik inukululiuttausimajunut amma pigiasilauttut atuKatigegiamut namminik atanigijanginnik taikkununga piusituKannik. Sutaijajut inuit ikKaumalauttut anânanginnik inukululiuKattasimajunut taimâtsainak inukululiuKattasimajunut amma takutitsilauttut piulimatsivet suliaKattinginnik inukululiutatusimajunut tunisipviusimajanginnik sivullivininginnit. Atautsik annak ikKaumalauttuk Kangakiak ‘ilonnait annait Kaujimalauttut inukululiugiamut’. katitsutaumajut taimangasuanit nuitausimalauttuk annanik inukululiuKattasimajunut Moraviap Misiuninginnut (Kangatuinnak taijauKattasimajut Ellen amma Kate Hettasch), tamannausimagaluatluni nalunaittauluasimajuk atuttausimajuk annanit atjigengululaungitut amma immigolingatlutik.

Tamannatuinnaulaungituk piusijangit inukuluit ilitagijautuinnalaungitut inunnut Nainimiunut, taikkualu ilangit nunagalait amma ilualuit mitsutautsiasimajut tunuanejunut inukululiuttausimajunut. Inuit Kaujisagasuatlutik nallet Nunatsiavut nunagijautlutik kiggatugajasimajuk ilanginnik isumagillugit illualungit, itjujualuit napâttungit, upvalu KakKunattoningit napâttuKangitut âkKisuttausimajunut. Tunuanettuk atautsimik inukululiuttausimajumik sâKautik Kanuttogutigijautluni atjiKangitonninganik KakKasuak nalunaittaulauttuk Mount Sophia-mik, Kaujimajautsiatuk KakKasuak akianettuk Nainiup kangitlungani. SâmeKautik takutitsijunik inukulunnik ikâjumik mikijumik ikâgiapvimik illualuKatluni tamâgennik saniagennik, takujaugumatsialaummijuk. Nunalimmiut nalunaitsilauttut Nain-imik isumagitlugit iniKatsiangitonninganik iningata ikâgiapvik akungani maggonik illualonnut. Tukisititsigialauttut tainna ikâgiapvik suli tamânejuk, mânna saujausimalittuk ivinut, amma atautsik ilualuk takutitsilauttuk illoninganik suli makitajumik ullumi. Tamakkua uKâlautigijaulauttut sakKititsilauttit pitaluvinigijausonut nunanik Kaujigatsanik ilijausimajunut inukululiutausimajunut.

Atuinnaguttitaulimmat ikajuttigennikut suliatsamik, tânna Ukiuttattumi Piulimatsivik Kaujisammijut immigojunik allakasâjannik ilingajumut Moraviamiut ilinniatitsijiulauttumut Kate Hettasch, tainna taijaunginnalauttuk uKâlautigijaulimmat inukuluit sanajaunningit iluani ilinniavimmi amma nunalimmi. Hettasch-iup inosimminik allalautsimajangit allaKutingit Nain ilinniavingani, amma taisilautsimajuk sugusinik ilinniajunik inukululiugiamut ilangagijautluni. UKausingatigut Hettasch, inukululiuKattanik piugijaugalalauttuk nukKatitaugami tungavigijaunginnagaluatluni inosinnut ilinniaviup illungani, Jâringani Februar 1943 Hettasch allasimajuk allaKutingani, “Mitsunik ilinniatitsinik – inukululiungâk – ilinniatitsinik, sollu tapvainaunitsak KângigeKattajuk. Annakuluit ilonnatik apigilauttut suli kajusigajammangâmmik 4:30-mi – isumâlotigijaga pivitsaKangituk mânna. Kisiani angiggamini ilinniatitaulauttut, nigigemmata unnusami amma mitsugemmata, napvâsongulaukKugut pivitsanik itsivagiamut apvaup sitontinganik amma suliaKalluta piujualunnik. Alianattumagiulauttuk.”1 Hettasch-iup takunnajangatigut, inukululiunnik alianattuvâlolauttuk, ilauKataulluni pinianninik, amma atautsiutluni suguset ilangani Kinuganginnalauttut taimâk pivitsaKanginnagiamut pigiamut.

Hettasch- iup allaKattasimajangit amma jâri tamât Kimigguangit sakKititsijuk Kaujigatsanik nakit pitâKattasimammangât inukululiugiamut piKutinginnik. Iluani September 1957-nami allasimajanganik Kimigguanganit Hebron-imi, Hettasch allasimajuk pitjutigillugu niugguviusimagami “Americamiuk ilannânganit David” natjasimajumut tauttulinnik ivalutsanik ilinganiattumut ilinniavimmut.2 Siagugiangulimmat 1959-nami Hettasch allasimajuk allalijusiammik pisimajumit Makkovimmit nakummetluni Davidimik aulatsilaugami tuniggusianik ivalutsanik ilannâminit, tainna angajukKâk tâpsumangat silatsuamik ivalutsaligijet kampaninganik, Coat & Clark, Inc. pisimajumit New York City-mit. Tânna allalijusiak ilautitsilauttuk tulligesimajunit nalunaikkutalimmik “Ivalutsait Nallinimmit” sakKititsijumik nalunaittausiasimajunik tauttunik amma Kanuk unuttotigijunik Hettasch-i Kinuagisimajamminik ilinganiattumut inukululiugiamut suliatsanut.3 Tânna allasimajangit inosimminik pisimajunik Nain-imit, Kimigguak Hebron-imit, amma allalijusiat Makkovimmit tikijumut Americamit, sakKititsigiasilauttuk ajunnatumik, silatsuamit kinakkutuinnanik inunnik, ininnik, amma katutjiKatigenik ilauKatausimajunut sakKititsigiamut piKutitsanik sanagiamut Labradorimit inukulunnik.

Taikkua piulimajaujut sakKititsilungitut Inuit takunnausigijanginik sanajausimanninginnik amma summat ilinganiKammangâmmik inukululiuttausimajunut sivunganit amma ullumiulittumi. Tânna Ukiuttattumi Piulimatsivik suliaKattingit KanuttogutiKajut ikajuttigenikkut nunalimmiunik tâkkutigona Nunatsiavuttikut, allaKutiliugajakKugut tâpsuminga atjiKangitumik sanangualiusimajunut piusituKannik pisimajutigut Inuit takunnausinginnik. Sivunittini suliatsait asianguvallialangavut akungani tâkkununga Peary-MacMillan Ukiuttattumi Piulimatsiviligijingita amma nunalinnut Nunatsiavumi suliaKagiamut tâpsumunga tugâgutigijaujumut.

.........................................................

1 Diary of Kate Hettasch, 1943, Nain, Labrador, PP HeK 37, Moravian Archives, Bethlehem, PA.
2 Moravian Prayer Union, September 1957, Hebron, Labrador, PP HeK 8, Moravian Archives, Bethlehem, PA.
3 Thank You Davidealuk, February 28, 1959, Makkovik, Labrador, PP HeK 8, Moravian Archives, Bethlehem, PA.

Ilitagijaugialet

Tânna Peary-MacMillan Ukiuttattumi Piulimatsivinga nakummejut Nain nunalimmiunik inigijaulaummat uvattinut Mertz-imi amma pivitsaKattisitsialaummata uvattinik suliaKaKatiKatlutik. Nakummek taikkununga Moraviap Piulimatsiviligijingit Bethlehem-imi, PA atugunnalaugatta Kate Hettasch-iup namminik allakasâjanginnik, amma tâkkununga PiusituKait amma Asianottauvalliajunut sakKititsilaummata ikajusimallunillu Katie Donlan’s ingigganitsanginnik akilittaugiaKasimajunut tikilluni amma pisimallunillu Nain-imit.

Unikkausivut